KKDİK Muafiyetleri: Hangi Maddeler ve Firmalar Kayıttan Muaf?

KKDİK geçici kayıt için son tarihe günler kaldı: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının resmi duyurusuna göre Kimyasal Kayıt Sistemi (KKS) üzerinden geçici kayıtların son günü 30 Eylül 2026. Bu tarihe günler kala en sık duyduğumuz soru şu: "Biz muaf mıyız?" KKDİK muafiyet konusu, hukuki sonucu olan bir konu; yanlış bir "muafız" varsayımı, maddenizin imalatının veya ithalatının durması riskini doğurur. Çünkü yönetmelik açık: kayda tabi olup da kayıt edilmeyen maddeler imal edilemez ve piyasaya arz edilemez.

Bu yazıda hangi maddelerin ve durumların gerçekten muaf olduğunu, hangilerinin "muaf sanılan ama muaf olmayan" tuzaklar olduğunu, yönetmelik maddeleriyle tek tek ele alıyoruz. Kayıt takvimi ve süreç detayları için [KKDİK kayıt son tarihi yazımıza](/blog/icerik/kkdik-kayit-son-tarihi) da göz atabilirsiniz.

Önce Kural: Kim Kayıt Yaptırmak Zorunda?

KKDİK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik), Türkiye'nin AB REACH Tüzüğü'ne karşılık gelen kimyasal yönetim mevzuatıdır. Temel kural basit: Bir maddeyi kendi halinde veya karışım içinde yılda 1 ton ya da daha fazla miktarda imal eden veya ithal eden firma, Bakanlığın Kimyasal Kayıt Sistemi (KKS) üzerinden kayıt başvurusunda bulunmak zorundadır. Muafiyet, bu genel kuralın istisnasıdır ve her istisnanın yönetmelikte açık bir dayanağı vardır. Dayanağını gösteremediğiniz bir muafiyet, denetimde savunulamaz.

KKDİK Kapsamı Dışındaki Maddeler (md. 2)

Yönetmeliğin 2 nci maddesi, bazı madde ve karışımları bütünüyle kapsam dışında bırakır. Bu maddeler için kayıt dahil hiçbir KKDİK yükümlülüğü doğmaz:

• Radyoaktif maddeler ve karışımlar (Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliği kapsamındakiler) [md. 2/2-a],
• Gümrük denetimindeki maddeler: Herhangi bir muamele veya işlem görmemeleri kaydıyla, yeniden ihracat amacıyla geçici depolamada, serbest bölgede veya antrepoda bulunan ya da transit halindeki maddeler [md. 2/2-b],
• İzole olmayan ara maddeler (bir sentez sırasında oluşup aynı ekipman içinde tüketilen, hiç ayrıştırılmayan maddeler) [md. 2/2-c],
• Zararlı madde ve karışımların taşınması (demiryolu, karayolu, iç suyolu, denizyolu, havayolu) — taşıma faaliyeti KKDİK'in değil, tehlikeli madde taşımacılığı mevzuatının konusudur [md. 2/2-ç],
• Atıklar (Atık Yönetimi Yönetmeliği ve Radyoaktif Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamındakiler) — atık, KKDİK anlamında madde/karışım/eşya sayılmaz [md. 2/2-d],
• Merkez Bankası tarafından kullanılmak üzere ithal edilen ve savunma amaçlı imal veya ithal edilen madde ve karışımlar [md. 2/2-e, Değişik: RG 23/12/2023-32408].

Dikkat: Transit istisnası "işlem görmeme" şartına bağlıdır. Antrepoda etiketleme, paketleme gibi bir işlem yapılıyorsa bu istisnaya güvenmeden önce durumun hukuki değerlendirmesi yapılmalıdır.

KKDİK Kayıt Muafiyetleri ve Özel Rejimler

Kapsam dışılık ile kayıt muafiyeti farklı şeylerdir: Aşağıdaki maddeler KKDİK kapsamındadır; ancak yönetmeliğin kayıt hükümlerinden (İkinci Kısım) muaf tutulmuş ya da azaltılmış gerekliliklere sahip özel rejimlere bağlanmıştır.

Ek-4'te Listelenen Maddeler

Riski asgari kabul edilen maddeler Ek-4'te tek tek listelenmiştir ve kayıt yükümlülüğünden muaftır. Listede glikoz, fruktoz, sukroz, laktoz gibi şekerler; askorbik asit (C vitamini); karbon dioksit, azot gazı, argon, helyum gibi gazlar; damıtılmış su ve lesitinler gibi maddeler yer alır. Muafiyete dayanmadan önce maddenizin EC/CAS numarasıyla listede birebir yer aldığını doğrulayın; "benzer madde" yorumu geçerli değildir.

Ek-5'teki Muafiyet Kategorileri

Ek-5, madde bazında değil durum bazında muafiyet tanır. Başlıcaları:

• Maddenin hava, nem, güneş ışığı gibi çevresel etkenlere maruz kalmasıyla oluşan reaksiyon ürünleri,
• Depolama sırasında tesadüfen gerçekleşen reaksiyonlarla oluşan maddeler,
• İthal edilmedikleri veya piyasaya arz edilmedikleri sürece yan ürünler,
• Maddenin su ile birleşmesiyle oluşan hidratlar (esas madde, bu muafiyeti kullanan imalatçı veya ithalatçı tarafından kayıt ettirilmişse) [Ek-5 par. 6],
• Doğada bulunan ve kimyasal olarak değiştirilmemiş maddeler: mineraller, cevherler, cevher özütleri, ham ve işlenmiş doğal gaz, ham petrol, kömür.

Yeniden İthalat ve Geri Kazanım

Türkiye'de kayıt edilmiş, ihraç edilmiş ve aynı tedarik zinciri içinde yeniden ithal edilmiş maddeler, iki şartın birlikte sağlanması kaydıyla yeniden kayıttan muaftır: (1) yeniden ithal edilen maddenin ihraç edilen maddeyle aynı olduğunun kanıtlanması ve (2) ihraç edilen maddeye ilişkin md. 27 veya md. 28 uyarınca bilginin (güvenlik bilgi formu dahil tedarik zinciri bilgi iletimi) sağlanmış olması. Şartlardan yalnızca birinin karşılanması muafiyet için yeterli değildir. Benzer şekilde, kayıtlı bir maddeyle aynı olan ve Türkiye'de geri kazanılmış maddeler de şartları sağlamak kaydıyla muaftır [md. 2/5-ç].

İlaç, Gıda ve Yem Kullanımları

Beşeri veya veteriner tıbbi ürünlerde, Türk Gıda Kodeksi kapsamındaki gıdalarda ve yem mevzuatı kapsamındaki yemlerde kullanılmak amacıyla imal veya ithal edilen maddelere, KKDİK'in kayıt (İkinci Kısım), alt kullanıcı (Beşinci Kısım), değerlendirme (Altıncı Kısım) ve izin (Yedinci Kısım) hükümleri uygulanmaz. Kritik ayrıntı: Muafiyet yalnızca bu kullanımlara giden miktar içindir. Aynı maddeyi hem gıdaya hem sanayiye satıyorsanız, sanayiye giden miktar 1 ton/yıl üzerindeyse kayıt yükümlülüğünüz sürer.

Polimerler ve Monomer Gerçeği

Polimerler kayıt ve değerlendirme hükümlerinden muaftır. Ancak bu, polimer firmalarının hiçbir şey yapmayacağı anlamına gelmez: Polimer, ağırlıkça %2 veya daha fazla oranda kimyasal bağlı monomer içeriyorsa ve bu monomerin toplam miktarı yılda 1 ton veya üzerindeyse, tedarik zincirinde başkası tarafından kayıt edilmemiş monomerin kaydı polimer imalatçısına/ithalatçısına aittir. Polimer ithalatçılarının en sık düştüğü hata, bu monomer kayıt yükümlülüğünü gözden kaçırmaktır.

İzole Ara Maddeler: Muafiyet Değil, Özel Rejim

Yerinde izole ara maddeler ve taşınan izole ara maddeler için tam bir kayıt muafiyeti söz konusu değildir; bu maddeler standart kayıt rejiminden ayrı, azaltılmış bilgi gerekliliklerine tabidir ve ayrıca izin (Yedinci Kısım) hükümlerinden muaftır. Ara madde statüsünün "sıkı kontrollü koşullar" gibi şartları vardır; bu şartlar sağlanamıyorsa standart kayıt rejimi geçerlidir.

PPORD: Ürün ve Süreç Odaklı Ar-Ge Muafiyeti

Ürün ve süreç odaklı araştırma-geliştirme (PPORD) amacıyla sınırlı miktarda imal veya ithal edilen maddeler için kayıt hükümleri 5 yıl süreyle uygulanmaz; bu süre talep ve gerekçeyle 5 yıl daha (ilaç geliştirme veya piyasaya arz edilmeyecek maddelerde 10 yıl daha) uzatılabilir. Ama dikkat: Bu muafiyet otomatik değildir. Firma kimliği, madde kimliği, tahmini miktar ve listelenmiş müşteri bilgileriyle Bakanlığa bildirim yapılması zorunludur [md. 10/2].

"Muafım Sanıyordum" Tuzakları

• Karışım muafiyeti diye bir şey yok. Kayıt yükümlülüğü karışıma değil, karışım içindeki her bir maddeye bakar. Boya, yapıştırıcı, temizlik ürünü gibi karışımları ithal eden firma, karışım içindeki her maddenin yıllık tonajını ayrı hesaplamak zorundadır.
• "Tedarikçim Avrupa'da REACH kaydı yaptı" sizi kurtarmaz. REACH kaydının Türkiye'de geçerliliği yoktur; KKDİK yükümlülüğü Türkiye'deki ithalatçıya aittir. Yurt dışı üretici ancak Türkiye'de yerleşik bir tek temsilci atayarak ithalatçı yükümlülüklerini üstlenebilir; bu durumda ithalatçılar alt kullanıcı sayılır.
• Kayıt muafiyeti, diğer yükümlülükleri kaldırmaz. Ek-4/Ek-5 muafiyetleri kayıt, alt kullanıcı ve değerlendirme hükümlerini kapsar; güvenlik bilgi formu gibi tedarik zincirinde bilgi iletimi yükümlülükleri (Dördüncü Kısım) ayrıca değerlendirilmelidir.
• 1 ton/yıl altı "tam serbestlik" değildir. Kayıt gerekmez [md. 7/1]; ancak tonajınızı yıllık bazda belgeleyebilmeli ve eşiğe yaklaşıyorsanız izlemelisiniz. Eşik aşıldığı anda kayıt yükümlülüğü doğar.

Muaf Değilseniz: 30 Eylül 2026'ya Kadar Ne Yapmalısınız?

Kayıt son tarihleri tonaja ve zararlılığa göre kademelidir: yılda 1000 ton ve üzeri maddeler ile CMR 1A/1B (yılda ≥1 ton) ve H400/H410 sınıfı (yılda ≥100 ton) maddeler için 31/12/2026; yılda 100 ton ve üzeri için 31/12/2028; yılda 1 ton ve üzeri için 31/12/2030. Bu takvime geçişin anahtarı ise geçici kayıttır: Bakanlığın Usul ve Esaslarına göre lider firmalar geçici kayıtlarını 31/03/2026'ya kadar yaptı; bu aşama geride kaldı ve süreç şu an, ortak kayıt grubundaki üye firmaların üye kayıt girişlerini 30/09/2026'ya kadar KKS üzerinden ilettiği üye kayıt aşamasında. Bakanlık, 17 Ağustos 2026 tarihli duyurusunda geçici kayıtlar için son tarihin 30 Eylül olduğunu hatırlatmış ve son günleri beklemeden başvuru yapılmasını istemiştir.

Önemli bir teknik şart: Geçici kayıtta KKS'ye girilecek veriler, sertifikalı bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından girilir ve KDU'nun yeterlilik belgesi dosyaya eklenir. Yani süreç, firma içi bir form doldurma işi değil; uzman imzası gerektiren resmi bir başvurudur.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç: Muafiyet Varsayılmaz, Belgelenir

KKDİK muafiyet değerlendirmesi; madde kimliği, tonaj, kullanım amacı ve tedarik zincirindeki rolünüzün birlikte incelenmesini gerektirir. Doğru yapıldığında gereksiz kayıt maliyetinden kurtarır; yanlış yapıldığında 30 Eylül 2026 sonrasında telafisi zor bir uyumsuzluk yaratır. Peki madde envanterinizde hangi kalemlerin gerçekten muaf olduğundan emin misiniz? tmgdmuhendislik.com bünyesindeki KDU sertifikalı ekibimiz, envanterinizi çıkarıp her maddenin muafiyet durumunu yönetmelik dayanağıyla raporluyor; muaf olmayanlar için geçici kayıt ve kayıt süreçlerini KKS üzerinden yürütüyor. Son tarihe günler kala portföyünüzü birlikte gözden geçirmek için [KKDİK danışmanlık ekibimizle iletişime geçebilirsiniz](/iletisim).