SRC5 Belgesi Nedir, Kimler Almak Zorunda? ADR Şoför Eğitimi Rehberi

Akaryakıt, LPG, kimyasal, boya, gübre ya da patlayıcı... Karayolunda tehlikeli madde taşıyan bir aracın direksiyonundaysanız, bulundurmanız gereken belgelerin başında SRC5 belgesi gelir. SRC5 belgesi, kısaca tehlikeli madde taşıyan araç sürücülerinin alması zorunlu olan ADR sürücü eğitim sertifikasıdır; resmi adıyla "Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Sertifikası"dır ve ADR Bölüm 8.2 kapsamında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından düzenlenir.

Bu belgeyi bir denetimde, bir kaza sonrası ya da işe alım sürecinde ilk kez duyan çok sayıda sürücü ve filo yöneticisi var. Oysa SRC5, tehlikeli madde taşımacılığının en temel yasal şartlarından biri. Bu rehberde SRC5 belgesinin ne olduğunu, kimlerin almak zorunda olduğunu, nasıl alındığını, kaç yıl geçerli olduğunu ve hangi taşımaların kapsam dışında kalabileceğini güncel mevzuata dayanarak anlatıyoruz.

SRC5 Belgesi Nedir?

SRC5 belgesi, karayoluyla tehlikeli madde taşıyan araçları kullanan sürücülerin almak zorunda olduğu mesleki eğitim sertifikasıdır. Dayanağı, Türkiye'nin taraf olduğu ADR (Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşma) Bölüm 8.2'deki sürücü eğitimi hükümleridir.

Yönetmelik, tehlikeli madde taşımacılığı yapacak taşıt sürücülerinin SRC5 belgesine sahip olmasını açıkça zorunlu kılar. Üstelik sürücü, bu belgeyi yol denetimlerinde yetkili personele ibraz etmekle de yükümlüdür. Yani SRC5, sürücünün "ehliyeti"nin yanında, taşınan yükün cinsine göre tamamlaması gereken ayrı bir yeterlilik belgesidir.

SRC5'e ilişkin eğitim, sınav ve belgelendirme usulleri ise ayrı bir düzenlemeyle, Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı ve Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitimi Yönetmeliği ile belirlenmiştir.

SRC5 Belgesi Kimler İçin Zorunlu?

Kural nettir: Tehlikeli maddeyi karayoluyla taşıyacak araçları kullanan sürücüler, taşıyacakları yük sınıfına uygun SRC5 belgesine sahip olmak zorundadır. Bu zorunluluk yalnızca sürücüyü değil, taşımacıyı da bağlar; taşımacının yükümlülükleri arasında "taşıtı, taşınan tehlikeli maddenin sınıfı ve/veya taşıma şekline uygun SRC5 Eğitim Sertifikasına sahip sürücülere kullandırmak" açıkça sayılmıştır.

Buradaki kritik ayrıntı, "taşıyacakları yük sınıfına uygun" ifadesidir. SRC5 tek parça bir belge değildir; taşımanın türüne göre farklı eğitim modüllerini kapsar:

• Dökme veya paketli tehlikeli madde taşıyacak sürücüler: ADR Temel Eğitimi,
• Tank (tanker) ile taşıyacak sürücüler: ADR Temel Eğitimine ilave olarak ADR Tank Eğitimi,
• Sınıf 1 (patlayıcı madde ve nesneler) taşıyacak sürücüler: Temel Eğitime ilave ADR Sınıf 1 Eğitimi,
• Sınıf 7 (radyoaktif malzemeler) taşıyacak sürücüler: Temel Eğitime ilave ADR Sınıf 7 Eğitimi.

Her durumda ortak şart, önce ADR Temel Eğitiminin tamamlanması ve Bakanlığın açtığı SRC5 sınavında başarılı olunmasıdır; tank, Sınıf 1 ve Sınıf 7 uzmanlık eğitimleri Temel Eğitimin üzerine eklenir.

SRC5 Belgesi Nasıl Alınır?

Başvuru şartları

SRC5 belgesi alacak kişilerde aranan temel şartlar şunlardır:

• 66 yaşından gün almamış olmak,
• En az ilköğretim düzeyinde eğitim almış olmak,
• Uygun (taşımaya elverişli) sürücü belgesine sahip olmak,
• Yönetmelikte tanımlı, mesleki saygınlığa aykırı suçlardan hürriyeti bağlayıcı ceza ile hükümlü bulunmamak,
• Taşınacak yük sınıfına uygun eğitimlere katılıp SRC5 sınavında başarılı olmak.

Eğitim süreleri

Eğitimler, Bakanlıkça yetkilendirilmiş eğitim kuruluşlarında verilir. Ders saatleri mevzuatta asgari olarak belirlenmiştir:

• ADR Temel Eğitimi: En az 18 ders saati teorik + 1 ders saati uygulama = toplam 19 ders saati,
• ADR Tank Eğitimi: En az 12 ders saati teorik + 1 ders saati uygulama = toplam 13 ders saati,
• ADR Sınıf 1 Eğitimi: En az 8 ders saati,
• ADR Sınıf 7 Eğitimi: En az 8 ders saati.

Her bir ders saati 50 dakika olarak uygulanır; SRC5 eğitim dönemlerine en az 3, en fazla 30 kursiyer kaydedilebilir.

Sınav

Eğitimini tamamlayan sürücüler, Bakanlığın açtığı SRC5 sınavına girer. Sınav çoktan seçmeli test olarak yapılır; SRC5 Temel sınavında 25 soru, Tanker, Sınıf-1 veya Sınıf-7 sınavlarında ise 15'er soru sorulur. Başarılı sayılmak için en az 60 puan almak gerekir. Sınavda başarılı olan ve belge ücretini ödeyen adaylara, Bakanlık tarafından SRC5 belgesi düzenlenir.

SRC5 Belgesinin Geçerlilik Süresi ve Yenileme

SRC5 belgesi süresiz değildir. Yönetmelik, sınavda başarılı olup belge ücretini ödeyenlere 5 yıl geçerliliği olan belge düzenlendiğini belirtir.

Yenileme süreci de mevzuatta tanımlıdır: Belge sahiplerinin, belgelerinin geçerlilik süresinin bitiminden önceki 1 yıl içinde yenileme eğitimine katılıp ilgili sınavda başarılı olmaları gerekir. Yenileme eğitiminin süresi, ilk temel veya uzmanlık eğitimleri için belirlenen sürelerin en az yarısı kadardır. Ayrı bir yenileme sınavı açılmaz; yenileme, yıl içinde düzenlenen SRC5 sınavları üzerinden yapılır.

Mevcut belgesine sonradan ilave yetki (örneğin tank veya bir sınıf uzmanlığı) ekleten sürücülerde belgenin geçerlilik süresi, ADR Temel Eğitim Sertifikasının süresi kadar olur. Kaybedilen veya yıpranan belgeler ise e-Devlet üzerinden başvuruyla, belge ücreti karşılığında yeniden düzenlenebilir.

Muafiyetler: Her Tehlikeli Madde Taşıması SRC5 Gerektirir mi?

ADR, belirli koşullardaki küçük ölçekli taşımalar için muafiyetler tanır. Tehlikeli maddelerin taşınmasında muafiyet ve özel izin verilecek haller, ulusal mevzuatta da ayrı bir bölümle düzenlenmiştir. ADR Bölüm 1.1.3 kapsamındaki muafiyetler, özellikle de taşıma birimi başına taşınan miktarın belirli eşiklerin altında kaldığı durumları düzenleyen ADR 1.1.3.6 muafiyeti, bazı taşımaları ADR'nin birçok yükümlülüğünün dışında bırakabilir.

Ancak burada dikkatli olmak gerekir: Muafiyet kapsamı ve koşulları, ADR'nin yürürlükteki sürümüne göre değişebilmektedir ve her taşımanın gerçekten muafiyet kapsamında olup olmadığı teknik bir değerlendirme gerektirir. Muafiyet kapsamındaki taşımalarda dahi sürücülerin tehlikeli maddeye ilişkin ADR Bölüm 1.3 bilinçlendirme eğitimini almış olması beklenir. Bu nedenle "bizim taşımamız muaf" demeden önce, yükün UN numarası, sınıfı, ambalaj grubu ve taşıma kategorisi temelinde bir Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanına (TMGD) değerlendirme yaptırmak, denetimde risk yaratmamak açısından en doğru yoldur.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç: Doğru Eğitim, Doğru Belge, Güvenli Taşıma

SRC5 belgesi, tehlikeli madde taşımacılığında ne sürücünün ne de işletmenin geçiştirebileceği bir formalite değil; hem yasal bir zorunluluk hem de yol güvenliğinin temel taşıdır. Önemli olan, sürücünün taşıyacağı yük sınıfına uygun eğitim modülünü (temel, tank, Sınıf 1, Sınıf 7) almış olması ve belgenin geçerlilik süresini kaçırmadan yenilemesidir.

İşletmenizdeki sürücülerin hangi SRC5 eğitimlerini alması gerektiğinden, taşımalarınızın muafiyet kapsamında olup olmadığına kadar tüm süreci netleştirmek için tmgdmuhendislik.com olarak yanınızdayız. Tehlikeli madde faaliyetlerinizi birlikte değerlendirip, sürücü eğitimi planınızı ve taşıma süreçlerinizi ADR ile güncel mevzuata uygun biçimde kurgulayabiliriz. Bir ön değerlendirme için bize ulaşmanız yeterli.